Frazeologik iboralar va ularga misollar (iboralarga misollar)| Ўзбек Тилида Фразеологик Иборалар Тўплами

Posted by Dilya Usmanova on

Frazeologik iboralar o‘z ma’nodoshlari bo‘lmish so‘zlarga nisbatan,
ma’noni kuchli darajada ifodalaydi hamda ularda obrazlilikni yorqin aks ettiradi.
Frazeologik iboralar turmushdagi turli voqea-hodisalarga guvoh
bo‘lish, kishilarning xilma-xil harakat-holatlariga baho berish, tajri-
balarini umumlashtirish asosida xalq chiqargan aniq-tiniq xulosa-
larning o‘ziga xos obrazli ifodalaridir.
Iboralarga misollar:

  • boshi osmonga yetmoq – xursand bo’lmoq;
  • aravani quruq olib qochmoq – uddasidan chiqa olmaydigan ish,
  • yoki narsa haqida ortiq darajada maqtanmoq;
  • qo‘y og‘zidan cho‘p olmagan – nihoyat darajada beozor, mo‘min;
  • pashshadan fil yasamoq – biror voqeani bo’rttirib ko’rsatmoq;
  • qo’lini sovuq suvga urmaslik – qiyinroq jismoniy mehnatni mutlaqo qilmaslik;
  • qordan qutulib, yomg’irga tutilmoq – avvalgisidan ham yomoniga uchramoq;
  • qo’ynini puch yong’oqqa to’ldirmoq – yolg’on va’dalar bilan aldamoq;
  • qo’ltig’idan tarvuzi tushdi – umidi puchga chiqib, bo’shashdi;
  • nafasi ichiga tushmoq – qo’rquv aralash hech narsa deyolmay lol bo’lib qolmoq;
  • miyani qoqib, qo’liga bermoq – so’rayverib, miyasini charchatmoq, sergapligi bilan bezdirmoq;
  • qo’lni yuvib, qo’ltiqqa urmoq – ixlosi qaytib, ishonmay qo’yish;
  • sabr kosasi to’lmoq – chidami tugab, yashashdan bezmoq;
  • sichqonning ini ming tanga bo’ldi – qochib qutulgani joy topilmay qoldi;
  • shamolga sovurmoq – behuda sarflamoq;
  • tirnoq orasidan kir qidirmoq – yomon niyat bilan deyarli aybi yo’q kishining faoliyatidan ayb topishga harakat qilmoq;
  • bir kesak bilan ikki quyonni urmoq – ayni bir paytda ikki narsani ko’zlab ish tutmoq (amalga oshirmoq);
  • bir yoqadan bosh chiqarmoq – hamjihat bo’lmoq, yakdil bo’lmoq;
  • burgaga achchiq qilib, ko’rpa kuydirmoq - arzimagan narsani deb, jahl ustida nojo’ya, zararli ish qilib qo’ymoq;
  • besh barmog’ini o’g’ziga tiqmoq – hovliqib, lozim bo’lganidan ko’ra ortiqroq narsani ro’yobga chiqarish uchun intilmoq, nafsga berilmoq;
  • chuchvarani xom sanabsan – xom hayol qilib yuribsan, xomtama bo’libsan;
  • dami ishiga tushmoq – qo’rquv aralash hech narsa deyolmay lol bo’lib qolmoq;
  • dumini tugmoq – qaytmas qilib haydamoq;
  • dunyoni suv bossa, to’pig’iga chiqmaydi – o’taketgan beg’am, haddan tashqari beparvo;
  • es-hushini olib qo’ydi – o’ziga haddan ortiq darajada mahliyo qilib qo’ydi;
  • esi og’ib ketmoq – hayoli biror narsa haqidagi o’y-hayollar bilan band bo’lmoq;
  • yerga ursa ko’kka sapchiydi – o’taketgan sho’x, o’taketgan betinim;
  • yog’ tushsa yalagudek – nihoyat darajada toza;
  • yulduzi yulduziga to’g’ri keldi – bir-biriga mos bo’ldi;
  • tepa sochi tikka bo’lib ketdi – bir lahzaning o’zida nihoyatda g’azablandi;
  • tomdan tarasha tushganday – qo’qqisdan, kutilmagan holda va qo’pol tarzda;
  • u qulog’idan kirib, bu qulog’idan chiqib ketdi – e’tibor bermay, xotirasida tutib qololmadi;
  • nari borib, beri keldi – juda qattiq azoblandi;
  • nonini tuya qildi – aldab-suldab birovning haqqini o’zlashtirdi;
  • to’nini teskari kiyib oldi – o’chakishgan holda qaysarlik qildi;
  • to’ydan oldin nog’ora qoqdi – ro’yobga chiqishi aniq bo’lmagan narsa haqida hovliqmalik bilan vaqtidan oldin gapirib yubordi;
  • avzoyi buzilmoq – vajohati yomonlashmoq, achchiqlanmoq;
  • bag’ri qon – g’am-a’lamli, g’am a’lamda;
  • bahri dili ochildi – kayfiyati yaxshilandi;
  • burgaga achchiq qilib, ko’rpani kuydirdi – arzimagan narsani deb jahl ustida nojo’ya, zararli ish qilib qo’ydi;
  • bosh og’rig’i – ortiqcha tashvish, dahmaza;
  • xush keldi – yoqdi;
  • xursandchiligi ichiga sig’maydi – xursandchiligi oshib-toshib ketdi;
  • ona suti og’zidan keldi – haddan tashqari qiynalib ketdi;
  • yuragini oldirib qo’ydi – bezillab qoldi;
  • og’zi qulog’ida – nihoyatda xursand;
  • ochiq yuz bilan – yaxshi kayfiyat bilan, xushtabiatlik bilan;
  • yuz ko’rmas bo’ldi – aloqani butunlay uzdi;
  • yuragiga qil sig’maydi – juda qattiq tajang bo’lib, ruhan ezilib, hech narsa bilan mashg’ul bo’lolmaydi;
  • sochi tikka bo’ldi – bir lahzaning o’zida nihoyatda g’azablandi
  • bir boshini ikki qildi – oilali qildi;
  • bir boshdan – boshlanishidan, tartib bilan;
  • bosh egdi – itoat qildi, bo’ysundi;
  • bosh qo’shdi – aralashdi, qatnashdi;
  • bosh qotirdi – astoydil o’yladi, chuqur fikrladi;
  • bosh og’rig’i – ortiqcha tashvish, dahmaza;
  • boshlarini bir joyga qovushtirdi – oila qurdi;
  • boshi bilan sho’ng’ib ketdi – butunlay berilib ketdi;
  • boshi ko’kka yetdi – behad sevindi;
  • boshi yostiqqa yetganda – kasal bo’lib qolganda;
  • boshi oqqan tomon – duch kelgan taraf;
  • boshi osmonda – nihoyatda xursand;
  • boshida danak chaqdi – ortiq darajada azoblandi;
  • boshidan oshib yotibdi – ortiq darajada, benihoya ko’p;
  • boshdan oyoq – bus-butun, to’la-to’kis;
  • boshiga ko’tardi I – qattiq shovqin qildi;
  • boshiga ko’tardi II – yuksak darajada izzat-hurmat qildi;
  • boshiga qilich kelsa ham – har qanday sharoitda ham;
  • boshiga yetdi – halok qildi;
  • bosh aylantirdi – esankiratdi; 
  • o'rniga qo'ydi - bajardi; o'rinlatdi

1 comment


  • Aziz, muxlislar! Siz qanday frazeologik iboralarni bilasiz? Javoblaringizni sharhlarda yozib qoldiring!

    Dilya Usmanova on

Leave a comment