Omon Muxtor (asl ismi — Omon Sulaymonovich Muxtorov) zamonaviy o‘zbek adabiyotining eng yorqin, o‘ziga xos va falsafiy ijodkorlaridan biridir. U shoir, nosir, dramaturg hamda ssenariynavis sifatida O‘zbekiston madaniyati rivojiga ulkan hissa qo‘shgan. Uning asarlarida qadimiy Sharq folklori, tasavvuf falsafasi va zamonaviy badiiy usullar mahorat bilan uyg‘unlashgan.
E’tirof sari yo‘l: Buxorodan Toshkentgacha
Omon Muxtor 1941-yil 16-iyulda qadimiy Buxoro shahrida tavallud topgan. Buxoroning betakror muhiti, afsonalari va tarixiy ruhi uning ijodiy dunyoqarashining shakllanishida muhim o‘rin tutdi.
O‘rta maktabni tamomlagach, Toshkent davlat universitetiga o’qishga kirdi. Oliy ma’lumotnli bo’lgach, uzoq yillar davomida matbuot va nashriyot sohasida samarali faoliyat yuritdi.
U:
- Respublika bolalar gazetasida adabiy xodim;
- O‘zbekiston Davlat radio va televideniye qo‘mitasida muharrir bo’lib ishlagan;
- «O‘zbekfilm» kinostudiyasi hamda G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot va san’at nashriyotida faoliyat olib borgan;
- Mamlakatning nufuzli adabiy jurnallaridan biri — «Sharq yulduzi» jurnalining bosh muharriri lavozimida ishlagan.
Ijodiy merosi
Omon Muxtor 1958-yildan boshlab matbuotda muntazam ijod qila boshladi. Hayoti davomida 40 dan ortiq kitob chop ettirib, lirik shoirlikdan chuqur falsafiy romanlar muallifigacha bo‘lgan ijodiy yo‘lni bosib o‘tdi.
She’riyat va dastlabki nasriy asarlar
Shoirning ilk she’riy to‘plami «Chorlar quyoshli yo‘llar» 1966-yilda nashr etildi. Keyinchalik «Ohang» (1974), «Yog’du» (1979), «Marvarid» (1985) va «Shiddat» (1990) kabi she’riy to‘plamlari kitobxonlarga taqdim etildi. Uning she’rlari samimiyligi, nozik tuyg‘ulari va falsafiy mushohadalari bilan ajralib turadi.
Shu bilan birga, u iste’dodli nosir sifatida ham tanildi. 1960–1970-yillarda «Nigoh» va «Qushlar va tushlar» hikoyalar to‘plamlari nashr etilib, ularda Buxoro va ona yurt manzaralari badiiy mahorat bilan tasvirlandi.
Falsafiy romanlar va trilogiya
Omon Muxtorga eng katta shuhrat uning yirik nasriy asarlari orqali keldi. U yaratgan «To‘rt tomondan darvoza» trilogiyasi quyidagi romanlardan iborat:
1. «Tepalikdagi xaroba»
2. «Ming bir qiyofa»
3. «Ko‘zgu oldidagi odam»
1990–2000-yillarda yozuvchining uslubi yanada falsafiy tus oldi. U ramziy va masal janridagi romanlar yaratib, ularda xalq og‘zaki ijodi, tasavvuf va fantasmagoriya elementlaridan keng foydalandi.
Mashhur asarlari orasida:
- «Afu»
- «Ayollar mamlakati va saltanati» (ushbu roman asosida rejissyor Yusuf Roziqov shu nomli badiiy filmni suratga olgan)
- «Aflotun»
- «Maydon»
- «Ishq ahli»
Bu asarlarda yozuvchi inson vijdoni, muhabbat, ma’naviyat va ruhiy kamolot masalalarini chuqur falsafiy mushohada qiladi.
E’tirof va mukofotlar
Omon Muxtor milliy adabiyot va madaniyat rivojiga qo‘shgan ulkan hissasi uchun qator yuksak mukofotlarga sazovor bo‘lgan.
- 1990-yilda «Egilgan bosh» romani uchun O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi mukofoti bilan taqdirlangan.
- 1991-yilda unga «O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan san’at arbobi» faxriy unvoni berilgan.
- Shuningdek, u «Do‘stlik» ordeni hamda O‘zbekiston Respublikasi Davlat mukofoti bilan taqdirlangan.
Omon Muxtor 2013-yil 10-may kuni Toshkent shahrida uzoq davom etgan xastalikdan so‘ng vafot etdi.
U o‘zidan boy adabiy meros qoldirdi. Uning asarlari bugungi kunda ham adabiyotshunoslar tomonidan tadqiq etilib, falsafiy va intellektual adabiyot ixlosmandlari tomonidan katta qiziqish bilan mutolaa qilinmoqda.
Omon Muxtor nomi o‘zbek adabiyoti tarixida yuksak badiiy tafakkur, ma’naviy izlanish va falsafiy mushohada timsoli sifatida hamisha ehtirom bilan tilga olinadi.
Quyida Omon Muxtorning Audiobook.uz saytida mahoratli suxandonlar tomonidan o'qib eshittirilgan asarlari ro'yxati keltirilgan:
1.Sehrgar
2.Shaharlik kelinchak
3.Ahmad Akaning Qizlari
4.Muhabbat
5.Marjon
6.Ikki Kampir
7.Oddiy Voqea
8.Qahraton
9.Zarifa