Abdulla Qahhor — XX asr o‘zbek adabiyotining yirik namoyandalaridan biri. U o‘zbek nasri, hikoyachiligi va dramaturgiyasi rivojiga katta hissa qo‘shgan. Yozuvchining asarlari hayotiyligi, tilining aniqligi, nozik yumori va inson ruhiyatini chuqur tasvirlashi bilan ajralib turadi. Qahhor jiddiy ijtimoiy va axloqiy muammolarni oddiy insonlar taqdiri orqali yoritishni mahorat bilan uddalagan.
Bolaligi va ijodiy yo‘lining boshlanishi
Abdulla Qahhor 1907-yilda Qo‘qonda temirchi oilasida tug‘ilgan. Uning bolaligi Turkiston tarixining murakkab davriga to‘g‘ri kelgan. Bo‘lajak yozuvchi yoshligidan hayotning turli qiyinchiliklarini ko‘rgan. Atrofidagi insonlarni kuzatish, ularning turmushi va xarakterlarini anglash keyinchalik uning ijodi uchun muhim manbalardan biriga aylandi.
Qahhor dastlab Qo‘qonda ta’lim olgan, keyinchalik Toshkentda o‘qishini davom ettirgan. Yoshligidan adabiyot va jurnalistikaga qiziqib, ijod qila boshlagan. Dastlab jurnalist va felyetonchi sifatida faoliyat yuritgani uning yozuvchilik uslubining shakllanishiga katta ta’sir ko‘rsatgan.
Uning asarlariga qisqalik, hayotiy kuzatuvlarning aniqligi va bir necha jumla orqali yorqin insoniy obraz yaratish mahorati xosdir.
Ijod yo‘li
Abdulla Qahhor ijodida hikoya janri alohida o‘rin tutadi. Aynan shu janrda yozuvchining mahorati yaqqol namoyon bo‘ladi. U ortiqcha so‘zbozlikka berilmaydi: kichik hajmdagi asar orqali ham butun bir inson taqdirini tasvirlay oladi.
Qahhor dehqonlar, ishchilar, ziyolilar, ayollar va bolalar haqida yozgan. U oddiy insonlarning kundalik hayotini tasvirlar ekan, jamiyatdagi muhim muammolarni ham ko‘rsatib bergan.
Yozuvchini insonlar o‘rtasidagi munosabatlar, ijtimoiy adolatsizlik, jaholat, ikkiyuzlamachilik va insonning axloqiy tanlovi kabi masalalar qiziqtirgan.
Uning «Bemor», «O‘g‘ri», «Anor» kabi hikoyalari o‘zbek adabiyotining mashhur namunalariga aylangan. Bu asarlarda oddiy insonlarning taqdiri orqali o‘sha davr hayotining murakkab jihatlari ochib beriladi.
Qahhorning yumorida ko‘pincha achchiq haqiqat mujassam bo‘ladi. Bir qarashda kulgili tuyulgan vaziyat orqali yozuvchi insoniy fojea yoki jamiyatdagi muammoni ko‘rsatishi mumkin.
Abdulla Qahhor va dramaturgiya
Qahhor faqat nasriy asarlar yaratish bilan cheklanmagan. U dramaturgiya sohasida ham samarali ijod qilgan. Uning pyesalari teatr sahnalarida namoyish etilib, tomoshabinlar orasida mashhur bo‘lgan.
Yozuvchining dramaturgik asarlari orasida «Shohi so‘zana» komediyasi alohida o‘rin tutadi. Asarda kulgili vaziyatlar orqali jamiyat hayoti, insonlar o‘rtasidagi munosabatlar va an’anaviy turmush tarzidagi o‘zgarishlar yoritiladi.
Abdulla Qahhor ijodining ahamiyati
Abdulla Qahhor oddiy inson hayotini katta adabiyot mavzusiga aylantira olgan yozuvchilardan biridir. Uning qahramonlari mavhum obrazlar emas, balki o‘zining quvonchi, tashvishi, qo‘rquvi, orzusi va kamchiliklariga ega bo‘lgan tirik insonlardir.
Shu sababli uning asarlari bugungi kunda ham o‘z ahamiyatini yo‘qotmagan. Yozuvchi tasvirlagan ko‘plab insoniy fazilatlar, xarakterlar va hayotiy vaziyatlar turli davrlarda yashagan o‘quvchiga ham tushunarli va yaqin.
Abdulla Qahhor 1968-yilda Toshkent shahrida vafot etgan. Uning asarlari bugungi kungacha nashr etilib, maktab va oliy ta’lim muassasalarida o‘rganib kelinmoqda.
Adabiy merosi
Abdulla Qahhor, avvalo, mohir hikoyanavis va XX asr o‘zbek nasrining yorqin vakili sifatida adabiyot tarixidan mustahkam o‘rin egallagan.
Uning ijodini inson xarakterlari, kundalik hayot va o‘z davri jamiyatining o‘ziga xos manzaralarini aks ettiruvchi katta adabiy meros sifatida baholash mumkin.
Quyida Audiobook.uz saytida mohir suxandonlar tomonidan o’qib eshittirilgan A.Qahhor qalamiga mansub ikki audioasar havolasi keltirilgan:
O'tmishdan Ertaklar